احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

192

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

در كرمانشاهان بلافاصله پس از آغاز جنگ اروپا روسها و انگليسها اقدام به تهييجات شديد نمودند برحسب حكم سفارت انگليس آلمانيهائى كه براى خدمت قشون به خاك آلمان معاودت ميكردند در نزديكى كرمانشاهان مورد نهب و غارت واقع شدند . از آنجائى كه راه كرمانشاهان تنها طريق مطمئنى بود كه از تهران ببغداد و اسلامبول و خاك آلمان قابل العبور بود دولت آلمان مجبور گرديد يكنفر قنسول بدان شهر اعزام دارد بمحض اين اقدام زبان به افترا و تهمت گويا شده چنين نسبت داده شد كه قصد اقامت مسيو شونمان در كرمانشاهان فقط براى توليد اغتشاشات بر عليه دولت ايران است لاغير همين ملامت پس از ورود وزير مختار آلمان بطهران نيز تكرار شد ولى وزيرمختار آلمان با كمال رضايت و خشنودى ملاحظه نمود كه در ظرف چند هفته بعد از ورود عساكر عثمانى در تحت فرماندهى حسين رئوف بيك نه‌تنها وزير امور خارجه بلكه عين الدوله و مستوفى الممالك و مشير الدوله هريك بطيب خاطر بوزيرمختار آلمان اظهار نمودند كه تمام ايرانيها صميمانه از اقدامات مسيو شونمان ممنون و شكرگذارند . در اصفهان چون در ابتدا شخص ديگرى نبود يك نفر از اهالى شيلى دكتر پوژن كه تحت حمايت آلمان بود از طرف دولت امپراطورى به سمت قونسول معين گرديد ولى چون از جانب دولت عليه ايران اظهار عقيده شده بود كه دكتر پوژن بواسطه امور شخصى خود نخواهد توانست بدرستى از عهده اين مأموريت برآيد لذا وزيرمختار آلمان بلافاصله پس از ورود خود اقداماتى در تغيير مشار اليه به عمل آورد و چنين تصور ميرفت كه شخص مناسب براى قائم‌مقامى او پروفسور سوگماير خواهد بود كه از به دو ورود خود در ايران اين مملكت را تا درجه به خوبى ميشناخت راست است كه در ضمن صحبت با شاهزاده عين الدوله از ابتدا معلوم گرديد كه پرفسور سوگماير بيش از مدت قليلى نميتواند در اصفهان باقى باشد ولى گفته شد كه آنوقت براى فرستادن شخص ديگرى بجاى او سعى و كوشش به عمل خواهد آمد يعنى مسيو زايلر ترجمان جنرال قنسولگرى اسلامبول بدان شغل منسوب و برقرار شود از تاريخى كه مسيو زايلر در اصفهان است بهيچوجه شكايتى از طرز رفتار او بسفارت آلمان نرسيده است چون نماينده دولت امپراطورى آلمان در بوشهر مسيو ليستمان دكتر در علوم حقوق با يك طرز مخالفت‌كارانه با حقوق بين المللى از طرف انگليسها توقيف و به هندوستان تبعيد گرديد دولت امپراطورى آلمان مجبور شد يكنفر قونسول بشيراز بفرستد و مسيو واسموس را معين نمود و لكن از آن جائى كه دولت ايران در مقام شكايت برآمد كه مسيو واسموس بواسطه مداخله در امور سياسى داخلى باعث اشكالات شده فوراميل دولت عليه مورد توجه واقع گرديد و مسيو ووسترو ترجمان اول سفارت كه تازه بتهران رسيده بود به سمت قونسول جديد شيراز منصوب گرديد و تقاضاى استعفاى مسيو واسموس پذيرفته شد مسيو ووسترو همين روزها وارد شيراز خواهد شد . در كرمان قبل از جنگ منافع تجارتى آلمانها بتوسط انگليسها حفظ و حمايت ميشد پس از شروع جنگ حمايت مزبوره يك مرتبه بدون اطلاع از طرف نمايندگان انگليس مقطوع و معوق ماند چون در اين اوان بوضوح پيوست كه مقدار زيادى اسلحه بطور قاچاق از هندوستان از طول سرحد افغانستان بروسيه حمل مىشود دولت آلمان لازم شمرد كه يكنفر قونسول براى كرمان معين نمايد و براى اين مأموريت مسيو سوگماير فوق الذكر كه از اصفهان خلع شده بود بكرمان گسيل شد و لكن ظاهرا بواسطه فشار انگليسها دولت عليه تاكنون از شناختن مسيو سوگماير برسميت شانه خالى كرده و همين مسئله موجب حدوث نتايج تأسف‌آور گرديد و كرارا بوزارت جليله امور خارجه شكايت به عمل آمد چرا مسيو سوگماير را منع كرده‌اند كه بوسيله تلگراف رمز با ما فوق خود يعنى سفارت مخابره نمايد و حال آنكه دولت عليه ايران ميتوانست به آسانى بمشار اليه اجازه دهد كه تلگراف رمز بنمايد حتى اگر به سمت قونسول هم رسما شناخته نميشد صدور اين اجازه ممكن بود چنان كه بيكنفر از اتباع ايطالى مسيو دوسى مقيم تبريز كه هيچ سمت رسمى ندارد بدون اشكال اجازه داده شد كه با وزيرمختار ايطاليا در تهران مخابرات رمزى داشته باشد . نتيجه ممنوع بودن مسيو سوگماير از مخابره مرموزه با سفارت آلمان يك واقعه باورنكردنى را موجب گرديد كه تلگرافات بعنوان سفارت آلمان از طرف اداره تلگرافخانه ايران چهل و هشت ساعت قبل از آنكه به وزيرمختار آلمان برسد تسليم سفارت انگليس شده بود و موانعى را كه از وزيرمختار آلمان خواهش رفع آن را كرده بودند نظر باقدامات وزيرمختار انگليس باقى و برقرار ماند در موقع ورود مسيو سوگماير بكرمان از هرگونه استقبال عمومى جلوگيرى به عمل آمد و باهالى شهر قدغن شد كه به او خانه اجاره ندهند و حتى اشخاصى كه اخبار فتوحات آلمان را در بازار خوانده بودند بر خلاف هر قانونى بحبس افكنده شده و بتحريك بعضى اشخاص كه در طهران هستند سعى كردند سوءقصدى نسبت به شخص قنسول به عمل آيد . براى علاج اين ترتيبات كه دوام آنها ممكن نبود مسيو ليتن قونسول امپراطورى آلمان در تبريز از طرف سفارت آلمان بوزارت امور خارجه فرستاده شد كه در موضوع اقدامات ضروريه مذاكره و گفتگو به عمل آورد در وزارت امور خارجه از طرف معاون وزارت‌خانه مسيو ليتن پذيرفته آمد مشاور الممالك همان شخصى است كه همواره رفتار نامطبوع خود را نسبت بآلمان ابراز ميدارد و دو سال قبل در غيبت وثوق الدوله وزير امور خارجه وزيرمختار آلمان شكايتى از او بحضور نايب السلطنه تقديم نمود مطالب مذكور فوق را مسيو ليتن براى مشاور الممالك شرح داده و از مشار اليه تقاضاى جواب قطعى كرده است مشاور الممالك از دادن جواب مثبتى امتناع ورزيده و به خود اجازه داده بعضى بيانات دور از رويه بنمايد مثلا با يك لهجه تمسخرآميزى لزوم حفظ منافع تجارتى